Ministerstwo Edukacji Narodowej rozpoczęło tworzenie rządowej strategii, mającej na celu walkę z wyzwaniami stojącymi przed młodym pokoleniem.
Coraz głośniej mówi się o potrzebach i wyzwaniach, przed którymi stoi współczesne pokolenie. Mimo różnych etapów życia, problemy młodych ludzi bardzo często dotyczą tych samych sfer: edukacji, startu w dorosłość oraz stabilizacji emocjonalnej. Wiele osób w przedziale wiekowym od 15 do 29 r. ż. stara się poruszać ważne dla nich tematy w serwisach społecznościowych. Chociaż wirtualna dyskusja jest dobrym początkiem do wprowadzenia konkretnych działań, nie miała realnego wpływu na ich sytuację życiową. Coraz częstszym problemem staje się zdrowie psychiczne, z którym wielu z nich nie jest w stanie poradzić sobie w pojedynkę. Cyfrowy świat, który wydaje się być odskocznią od trosk i zmartwień, zaczął stwarzać nowe problemy. Aby polepszyć warunki życia nastolatków i młodych dorosłych, Ministerstwo Edukacji rozpoczęło pracę nad stworzeniem krajowej strategii młodzieżowej – pierwszego od ponad 20 lat kompleksowego dokumentu w tym obszarze.
Rozmowa z Natalią Rososińską-Kozub:
Raport o młodych: diagnoza i kluczowe wyzwania
Pierwszym etapem pracy nad strategią było opracowanie diagnozy polskiej młodzieży. Dokument przygotowali eksperci z Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej i zostało w nim przeanalizowanych ponad 200 badań z lat 2020-2025. Wyłoniono w nim główne problemy młodych ludzi i identyfikuje kluczowe obszary wyzwań w tym zakresie. Z raportu wynika, że 71% osób z Pokolenia Z przyznaje się do bycia uzależnionym od telefonu, a 57% obawia się wysokich kosztów życia. W „audycie obszarów kluczowych dla dobrostanu i wejścia w dorosłość” wyróżniono osiem kluczowych obszarów życia, w których wciąż pozostają luki systemowe. Należą do nich:
- Rodzina: część rodzin nie dysponuje wystarczającymi kompetencjami emocjonalnymi do wspierania dzieci w radzeniu sobie z napięciem, co sprzyja obniżaniu poczucia własnej wartości młodzieży oraz narastaniu kryzysów psychicznych. Badania wskazują, że 80-90% pracowników instytucji wskazuje na wzrost problemów emocjonalnych, psychicznych, przeciążenia i uzależnienia ekranowego w przeciągu ostatnich trzech lat. Wśród rodzin nasilają się zjawiska destrukcyjne, przez co przy niskim poziomie wsparcia instytucjonalnego może stać się jednym z kluczowych obszarów kumulacji ryzyk rozwojowych.
- Tożsamość i relacje: większość młodych osób przewiduje poprawę sytuacji życiowej w perspektywie kilku lat, dwie trzecie wierzy, że poradzi sobie w życiu. Mimo to, jedynie 39% uczniów w wieku 15-18 lat deklaruje pozytywny stosunek do siebie, a zakres codziennych relacji społecznych się zawężą. Poczucie osamotnienia dotyczy 38% nastolatków i 42% młodych dorosłych. Relacje rówieśnicze coraz częściej stają się źródłem stresu i przemocy rówieśniczej (62%) oraz przemocy online (ok. 30%).
- Zdrowie i kapitał psychologiczny: po 2020 roku nastąpił systemowy regres dobrostanu psychiczny młodego pokolenia. Niemal połowa nastolatków ma skrajnie niską samoocenę, a objawy depresyjne dotyczą ok. 40% uczniów szkół ponadpodstawowych, 17% uczniów w wieku 13-17 lat dokonało samookaleczeń w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy, a w okresie od 2013 do 2024 roku liczba prób samobójczych wśród młodzieży w wieku 13-18 lat wzrosła około sześciokrotnie.
- Środowisko cyfrowe: młodzież jest zanurzona w cyfrowym środowisku od wczesnego dzieciństwa bez adekwatnej ochrony i przygotowania. Internet stał się przestrzenią wczesnej seksualizacji, przemocy i hejtu. Czas ekranowy sięga niemal pięciu godzin dziennie, a ponad 80% dzieci zakłada konta w mediach społecznościowych przed ukończeniem 13. roku życia.
- Edukacja: 70% uczniów wskazuje szkołę jako źródło codziennego stresu, a 3/4 uczniów obawia się w szkole o bezpieczeństwo, a 35% uczniów w wieku 15-19 lat stosuje przemoc wobec rówieśników.
- Zaangażowanie obywatelskie: młodzi deklarują silną potrzebę wpływu na rzeczywistość, jednak realne zaangażowanie słabnie, a aktywność coraz częściej przenosi się do przestrzeni cyfrowej. Kluczową barierą jest niskie poczucie sprawczości w relacjach z polityką i instytucjami oraz rozczarowanie skutecznością państwa.
- Praca i kompetencje: ponad 60% osób ma trudności ze znalezieniem satysfakcjonującej pracy, 76% z nich uznaje „work-life balance” za ważniejszy niż wysokość wynagrodzenia.
- Samodzielność mieszkaniowa: na opóźnienie usamodzielnienia się nakłada się kombinacja czynników strukturalnych, jak deficyt kompetencji adaptacyjnych, niestabilność zatrudnienia, ograniczone zasoby finansowe oraz bariery mieszkaniowe w postaci wysokich cen zakupu i luki czynszowej. Ponad połowa osób w wieku 25-34 lat mieszka z rodzicami i ponad połowa osób w wieku 18-29 lat wskazuje brak własnego mieszkania, jako główną przyczynę odraczania rodzicielstwa.
Rozmowa z prof. dr hab. Martą Białecką:
Wśród głównych priorytetów horyzontalnych – Triadzie Odporności, wyróżniono 3 obszary, na których ma się skupić strategia. Są to: odporność psychiczna, cyfrowa tarcza ochronna oraz wzmocnienie relacji i kompetencji społecznych.
Dialog
Do następnego etapu tworzenia strategii należał dialog z samą młodzieżą i środowiskiem eksperckim, koordynowany przez Fundację PZU oraz Fundację „Civis Polonus”. Realizowany był poprzez otwarte konsultacje, spotkania i debaty. Do 19 czerwca dostępne były ankiety dla dwóch grup wiekowych: 13-18 lat i 19-29, natomiast ankieta dla instytucji publicznych i organizacji samorządowych będzie dostępna do 30 czerwca. W ankietach i podczas spotkań młodzież miała możliwość samodzielnie wskazać istotne dla nich obszary, w których chcieliby dokonać zmian. W kwestionariuszu zostali zapytani między innymi o to, co najbardziej utrudnia im usamodzielnienie się, czy wywieraną presję na posiadanie dzieci.
Na podstawie przeprowadzonej diagnozy oraz dialogu ma zostać opracowany projekt krajowej strategii młodzieżowej, który określi priorytetowe kierunki działań publicznych wspierających rozwój młodego pokolenia. Przedstawienie projektu planowane jest na jesień tego roku.
Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji
Natalia Rososińska-Kozub opowiedziała również o możliwościach, jakie daje młodym ludziom Fundacja. Co jeszcze ciekawego oferuje Kopernikański Ośrodek Integracji UMK?
Zobacz też: Coś więcej niż nauka na WNH
[Fot wyróżniająca: Gov.pl]